Pas javësh me dolli, dreka që zgjaten deri në darkë dhe një konsum alkooli më të shpeshtë se zakonisht, gjithnjë e më shumë njerëz e nisin vitin me një “eksperiment” që duket i thjeshtë vetëm në letër: të mos pinë alkool për 30 ditë. Dry January, i lindur në Britaninë e Madhe si nismë e shëndetit publik, është kthyer në një ritual global madje edhe për ata që nuk e quajnë veten “pijanecë”.

Por përtej simbolikës së “detoksit” pas festave, pyetja është konkrete: çfarë ndryshon realisht në trup dhe në mendje kur e ndërpret alkoolin për një muaj? Shkenca thotë se ndryshimet nuk janë vetëm ndjesi; në shumë raste janë edhe të matshme. Preken mëlçia, metabolizmi, gjumi dhe mënyra si e shohim vetë alkoolin.

Çfarë i ndodh trupit: mëlçia merr frymë dhe metabolizmi rregullohet
Organi i parë që përfiton nga pauza është mëlçia, sepse ajo është “qendra e përpunimit” të alkoolit. Sa herë pimë, mëlçia detyrohet të lërë mënjanë procese të tjera (si rregullimi i yndyrnave dhe sheqernave) për t’u marrë me etanolin, që trupi e trajton si substancë të dëmshme. Edhe konsumimi “i moderuar”, kur përsëritet rregullisht, mund të lidhet me grumbullim yndyre në mëlçi dhe rritje të disa enzimave shenja të një stresi metabolik që shpesh kalon pa u vënë re.

Kur ndalon për një muaj, mëlçia punon në kushte më të favorshme. Studime kanë vërejtur se pas katër javësh pa alkool mund të ketë përmirësime në tregues të shëndetit të mëlçisë, në ndjeshmërinë ndaj insulinës dhe në sasinë e yndyrës në mëlçi edhe te njerëz që nuk konsiderohen konsumues problematikë. Në të njëjtën kohë, mund të ulet edhe inflamacioni i lehtë kronik, sepse alkooli lidhet me rritjen e molekulave pro-inflamatore dhe me çrregullimin e barrierës së zorrëve. Kur ndërpritet konsumimi, kjo zinxhir-reaksion priret të dobësohet.

Një tjetër efekt i zakonshëm lidhet me energjinë dhe peshën. Alkooli sjell kalori pa vlerë ushqyese dhe trupi i përdor ato me përparësi, duke e ngadalësuar djegien e yndyrës. Gjatë Dry January, shumë njerëz raportojnë energji më të qëndrueshme, më pak fryrje dhe ndonjëherë rënie në peshë jo si “mrekulli”, por sepse trupi fillon të menaxhojë më mirë sheqernat dhe yndyrnat kur nuk është i zënë me përpunimin e alkoolit.

Dhe një sqarim i rëndësishëm: kjo pauzë nuk është “detoks” në kuptimin popullor, si të ishte një pastrim magjik. Është thjesht rikuperim normal fiziologjik: më pak alkool = më pak punë e tepërt për metabolizmin.

Gjumi ndryshon i pari: më pak zgjime, më shumë kthjelltësi
Një nga ndryshimet që shumë e vënë re shpejt është gjumi. Edhe ata që nuk pinë shumë, shpesh pas disa ditësh pa alkool flenë më lehtë dhe zgjohen më pak të lodhur. Arsyeja është e thjeshtë: alkooli mund të të “fiki” në fillim, por prish strukturën e gjumit. Ul fazat e gjumit të thellë dhe të REM-it, që janë thelbësore për rikuperimin mendor dhe emocional. Për më tepër, rrit mikro-zgjimet gjatë natës dhe prish ritmin biologjik.

Kur gjumi bëhet më i qëndrueshëm, ndryshon edhe dita: më shumë përqendrim, më shumë kujtesë funksionale, humor më i rregullt, dhe një ndjesi kthjelltësie që shumë e përshkruajnë si “u hoq mjegulla”.

Ka edhe një aspekt emocional që shpesh nënvlerësohet. Alkooli ndërhyn te neurokimia e trurit: në afat të shkurtër duket relaksues, por në ditët pas konsumit mund të rrisë nervozizmin, ankthin dhe luhatjet e humorit. Kur e ndërpret, sistemi nervor priret të stabilizohet dhe kjo reflektohet si qetësi mendore më e madhe.

Çfarë tregon për ty një muaj pa alkool: zakoni, nevoja apo “rituali”?
Ndoshta pjesa më interesante e Dry January nuk është vetëm fizike, por psikologjike. Një muaj pa alkool të detyron ta shohësh qartë rolin që ai ka në jetën e përditshme: a e përdor për t’u çlodhur, për të hyrë në shoqëri, për të festuar, apo për të mpirë emocione të pakëndshme?

Pauzat e planifikuara shpesh rrisin vetëdijen mbi zakonet. Disa kërkime kanë vërejtur se shumë njerëz, pas një muaji pa alkool, vazhdojnë të pinë më pak edhe më vonë jo nga detyrimi, por sepse e kuptojnë më qartë çfarë fitojnë kur e reduktojnë.

Kjo nuk do të thotë që një muaj pa alkool është zgjidhje universale, apo që duhet kthyer në një rregull të hekurt. Vlera e tij është te përvoja: të jep një hapësirë për të dalluar mes dëshirës, zakonit dhe nevojës reale dhe për shumëkënd, është mënyra më e thjeshtë për ta rivendosur raportin me alkoolin në një nivel më të vetëdijshëm, jo automatik.