Me Antonio Guterres që po i afrohet vitit të fundit të mandatit, brenda Kombeve të Bashkuara ka nisur zyrtarisht procesi për zgjedhjen e pasardhësit të tij. Mandati i Guterres përfundon në fund të vitit 2026, ndërsa drejtuesja e re e Asamblesë së Përgjithshme ka ftuar shtetet anëtare që të marrin seriozisht në konsideratë kandidaturat e grave për postin më të lartë ekzekutiv të OKB-së.

Ky apel vjen në një moment kur vetë Guterres, gjatë dy mandateve të tij, është përballur me një periudhë të mbushur me kriza globale: nga pandemia, te konfliktet e armatosura dhe kërcënimet e reja ndërkombëtare. Vetë roli i Sekretarit të Përgjithshëm është përshkruar historikisht si një nga postet më të vështira në diplomacinë botërore, duke qenë se kërkon të balancojë interesat e fuqive të mëdha, krizave të vazhdueshme dhe pritshmërive të opinionit publik global.

Në këtë sfond, ideja që drejtimi i OKB-së të kalojë për herë të parë në duart e një gruaje po fiton terren. Arsyeja kryesore është e thjeshtë: deri më sot, asnjë grua nuk e ka mbajtur këtë post. Prandaj, përtej kriterit të kompetencës, thirrja për kandidatura femërore po shihet si një hap i natyrshëm drejt përfaqësimit dhe barazisë në nivelin më të lartë të organizatës.

Emrat më të përfolur: kush janë gratë që përmenden si pasuese të mundshme
Annalena Baerbock konsiderohet ndër figurat më të forta në garë. Ajo vjen nga politika gjermane dhe ka një profil të njohur ndërkombëtar, me përvojë në diplomaci dhe çështje globale. Aktualisht ajo drejton Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, një rol që shpesh shërben si “vitaminë” politike për kandidatura të mëdha. Në deklarimet e saj, ajo ka theksuar nevojën për reformim dhe ringritje të OKB-së, duke e përshkruar situatën aktuale si një “krizë” që mund të kthehet në prag ndryshimi.

Përveç saj, në listën e emrave që qarkullojnë janë:

Michelle Bachelet, ish-presidente e Kilit dhe ish-Komisionere e Lartë e OKB-së për të Drejtat e Njeriut, një figurë me peshë në raportet ndërkombëtare dhe çështjet e të drejtave themelore.
Rebeca Grynspan nga Kosta Rika, e cila udhëheq një nga strukturat kryesore të OKB-së për tregtinë dhe zhvillimin, me fokus ekonominë globale dhe pabarazitë.
Maria Fernanda Espinosa, ish-ministre e Mbrojtjes dhe e Jashtme e Ekuadorit, si edhe ish-presidente e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së.
Mia Mottley, kryeministre e Barbadosit, e njohur për qëndrimet e saj të forta në debatet për klimën dhe përgjegjësinë e vendeve të industrializuara ndaj krizës globale.
Alicia Bárcena, ministre e Mjedisit në Meksikë, me një karrierë të gjatë në diplomaci dhe në strukturat ndërkombëtare, përfshirë bashkëpunimin me OKB-në në nivele të larta.
Cili është “rregulli” i pashkruar: rotacioni gjeografik
Zgjedhja e Sekretarit të Përgjithshëm zakonisht ndjek edhe një logjikë rotacioni gjeografik, pra që posti të kalojë nga një rajon në tjetrin. Kjo nuk është një rregull i detyrueshëm, por shpesh ka ndikuar në balancat politike. Në këtë cikël, përmendet se radha mund të favorizojë Amerikën Latine, çka do t’i rriste shanset disa prej emrave të sipërpërmendur. Megjithatë, në dokumentet orientuese theksohet kryesisht “rëndësia e diversitetit rajonal”, pa e lidhur procesin me një kusht të ngurtë.

Si do të ecë procesi dhe kush vendos realisht
Procesi formal në Këshillin e Sigurimit pritet të nisë deri në fund të korrikut. Edhe pse kandidaturat paraqiten nga shtetet anëtare dhe mund të ketë dëgjesa publike për transparencë, vendimmarrja reale mbetet e ndikuar fuqishëm nga pesë anëtarët e përhershëm me të drejtë vetoje. Vetëm pasi Këshilli i Sigurimit të bëjë rekomandimin, Asambleja e Përgjithshme procedon me zgjedhjen.

Sekretari i ri i Përgjithshëm pritet të marrë detyrën më 1 janar 2027, me një mandat 5-vjeçar, i cili mund të rinovohet vetëm një herë.

Pse kjo garë shihet si historike
Nëse një grua zgjidhet, do të ishte një precedent i paprecedentë për OKB-në: jo vetëm për simbolikën e thyerjes së një “tavani qelqi”, por edhe për mesazhin politik që një organizatë globale, në një kohë krizash të shumta, mund të zgjedhë të ndryshojë fytyrën e udhëheqjes së saj.

Në fund, gara nuk është vetëm për një emër. Është edhe për drejtimin: reformim apo vazhdimësi, diplomaci e butë apo qasje më e prerë, dhe mbi të gjitha sa fuqi reale mund të ketë “punëtorja” apo “punëtori” i postit që dikur u quajt “misioni më i pamundur në botë”.