Fenomeni i “donatorëve serialë” të spermës, që veprojnë online jashtë çdo kanali të rregulluar, po përmendet gjithnjë e më shpesh si një realitet i nëndheshëm me pasoja reale. Edhe pse mungojnë statistika zyrtare, sepse kjo praktikë zhvillohet larg sistemeve shëndetësore dhe kontrollit institucional, aktiviteti i saj është i konsiderueshëm dhe prek jo vetëm ata që kërkojnë të bëhen prindër, por edhe shëndetin publik, etikën dhe sigurinë ligjore.

Në rrjet, mjafton një kërkim i thjeshtë me fjalë kyçe për të gjetur grupe të shumta ku donatorë dhe përfitues takohen, komunikojnë dhe shkëmbejnë informacione. Shpesh bëhet fjalë për komunitete publike ose private ku postohen njoftime “ofroj” dhe “kërkoj”, ku përshkruhen tipare fizike, stil jete, pretendime për shëndet të mirë dhe madje edhe garanci suksesi. Ky “treg” i padukshëm krijon idenë e një zgjidhjeje të shpejtë dhe të arritshme, sidomos për këdo që ndihet i përjashtuar nga rrugët zyrtare ose i bllokuar nga kostot dhe pritjet e gjata.

Një nga arsyet pse disa gra ose çifte i drejtohen kësaj rruge lidhet me kufizimet praktike dhe sociale që i bëjnë opsionet e tjera të duken të paarritshme. Proceset e gjata në sistemin publik, kostoja e klinikave private dhe kriteret kufizuese se kush mund të përfitojë nga shërbimet e riprodhimit të asistuar krijojnë terren të favorshëm për zgjidhje paralele, edhe kur ato janë në kufijtë e ligjshmërisë dhe sigurisë.

Rruga “si bëhet” në këto grupe zakonisht nis me një përzgjedhje që ngjan si proces rekrutimi: lexohen profile, kërkohen të dhëna, kërkohen analiza mjekësore të paraqitura në mënyrë joformale dhe bëhen biseda private. Nëse palët bien dakord, takohen për dorëzimin e spermës, shpesh duke improvizuar mënyra për të ruajtur anonimitetin. Në disa raste raportohet se kërkohet raport seksual si metodë “tradicionale”, por më shpesh flitet për dorëzim në enë dhe përdorim të mëvonshëm nga ana e gruas me mjete të thjeshta.

Këtu nis edhe lista e gjatë e rreziqeve. Së pari, krijohet një pabarazi e fortë mes palëve: për gruan ose çiftin, ky proces lidhet me një dëshirë të madhe, shpesh të shoqëruar me presion kohe, zhgënjime dhe vulnerabilitet emocional. Kjo e bën më të lehtë manipulimin, shantazhin, apo vendosjen në situata të pasigurta. Në planin personal, një takim i tillë mund të kthehet në risk real për abuzim dhe dhunë, sepse gjithçka zhvillohet jashtë çdo kornize të mbrojtjes.

Në planin shëndetësor, problemi është edhe më i mprehtë: në këto rrethana nuk ka garanci për kontrolle të besueshme mjekësore apo gjenetike. Askush nuk mund të verifikojë me siguri nëse testet për infeksione si HIV, hepatitet apo sifilizi janë bërë realisht, nëse janë të fundit, apo nëse dokumentet janë autentike. Po aq i ndërlikuar është edhe rreziku i transmetimit të sëmundjeve gjenetike, sidomos kur mungon një skanim i plotë dhe i standardizuar i historikut familjar.

Një tjetër pasojë e nënvlerësuar lidhet me “aktivitetin serial” të një donatori në një zonë të caktuar. Kur i njëjti person jep spermë për shumë shtatzëni, rritet rreziku i konsanguinitetit të pavullnetshëm në popullatë, pra i lidhjeve biologjike të panjohura mes njerëzve që mund të takohen e të krijojnë familje pa e ditur se janë të afërm gjenetikë.

Përtej shëndetit, ka edhe pasoja etike, sociale dhe psikologjike. Donimet e paregjulluara krijojnë pasiguri ligjore: mungojnë mekanizmat që mbrojnë fëmijën, prindin/prindërit dhe vetë donatorin, sepse gjithçka mbetet në marrëveshje private pa standarde dhe pa mbikëqyrje. Ndërkohë, për fëmijën që lind, zbulimi i ekzistencës së shumë gjysmëvëllezërve ose gjysmëmotrave gjenetikë mund të jetë tronditës për identitetin dhe ndjenjën e përkatësisë, sidomos në një epokë ku testet e ADN-së dhe rrjetet sociale e bëjnë gjithnjë e më të vështirë mbajtjen e sekreteve biologjike.

Në thelb, debati rreth “donatorëve serialë” online nuk lidhet thjesht me moralin apo me kuriozitetin e internetit. Ai prek një boshllëk real mes dëshirës për prindërim dhe mundësive të sigurta për ta realizuar atë. Dhe sa herë që sistemi nuk ofron rrugë të qarta, të aksesueshme dhe të mbrojtura, tregu i nëndheshëm gjen mënyrën të zgjerohet, shpesh duke lënë pas pasoja që dalin në pah shumë vonë.