Zgjedhjet presidenciale të vitit 2009 në Iran u shndërruan në një përplasje të dhunshme me pasoja të rënda. Votimi u kontestua gjerësisht dhe u akuzua për manipulim në favor të kandidatit konservator Mahmud Ahmadinejad. Miliona qytetarë dolën në rrugë për të protestuar, duke kundërshtuar rezultatet zyrtare.
Një nga pamjet më të forta të atyre ditëve ishte një bulevard i gjerë, me dymbëdhjetë korsi dhe rreth dhjetë kilometra i gjatë, i mbushur me protestues që thërrisnin emrin e kandidatit të tyre: Mir-Hossein Mousavi. Protesta mori emrin “Lëvizja e Gjelbër”, në referencë të ngjyrës së lidhur me Islamin, dhe përfaqësoi një nga momentet më të mëdha të mobilizimit qytetar në historinë e Republikës Islamike.
Protestuesit nuk kërkonin ndryshim të orientimit gjeopolitik apo heqje dorë nga pavarësia e vendit. Shumë prej tyre mbështesnin edhe një formë të hierarkisë civile-fetare, por kërkonin transparencë, përfaqësim dhe respekt për votën e tyre.
Megjithatë, autoritetet reaguan me forcë. Demonstratat u shpërndanë me dhunë; mijëra persona u arrestuan dhe u raportuan edhe viktima. U dhanë gjithashtu dënime të ashpra, përfshirë dënime me vdekje. Një pjesë e aktivistëve dhe figurave publike u detyruan të largoheshin nga vendi. Vetë Mousavi, megjithëse figurë e brendshme e sistemit, mbetet prej vitesh në arrest shtëpiak.
Sipas raportimeve, organizimi i manipulimeve zgjedhore dhe koordinimi i shtypjes iu atribuuan një kleriku të ri në atë kohë, Mojtaba Khamenei, djali i dytë i Udhëheqësit Suprem Ali Khamenei. Ai konsiderohet se forcoi rolin e forcave paraushtarake Basij, të lidhura me Gardën Revolucionare, duke i kthyer ato në një instrument kyç të kontrollit të brendshëm.
17 vjet më pas, Mojtaba Khamenei është shpallur pasues në krye të Republikës Islamike, duke zëvendësuar të atin. Me këtë vendim, pushteti në Iran merr një dimension të qartë trashëgimor, duke thelluar përqendrimin e autoritetit në një rreth të ngushtë familjar dhe institucional. Ai raportohet të ketë ndikim të gjerë në strukturat ekonomike dhe të sigurisë, si dhe mbështetjen e Gardës Revolucionare dhe të forcave Basij.
Ashtu si i ati në fillimet e tij, edhe pasuesi duhet të përmbushë kriteret fetare për të marrë titullin e ajatollahut, një hap formal që konsiderohet i domosdoshëm për të legjitimuar pozitën e Udhëheqësit Suprem. Ai ka studiuar teologji në Qom, por çështja e nivelit të autoritetit të tij fetar ka qenë objekt diskutimi.
Procedura e përzgjedhjes së tij mbetet pjesërisht e paqartë. Presidenti Masoud Pezeshkian kishte deklaruar se pasardhësi do të shpallej brenda pak ditësh, afat që u respektua. Ndërkohë, zhvillimet ndodhën në një klimë tensionesh të larta, përfshirë raportime për sulme ndaj objekteve institucionale në Teheran dhe Qom, si dhe për përpjekje të aktorëve të jashtëm për të ndikuar procesin. Situata mbetet e tensionuar, ndërsa vendi përballet me sfida të brendshme dhe të jashtme, përfshirë krizën ekonomike, kundërshtinë e brendshme dhe rreziqet e sigurisë.
