Përkthyer nga Vogue.it

Në familjen time ende debatohet cila ka qenë fjala ime e parë. Nuk dihet nëse kam thënë “babi” apo “papa”. Por një gjë është e sigurt: ushqimi ka qenë fija që e ka shoqëruar gjithë rritjen time. Ishte gjuha ime. Mënyra si kuptoja botën.

Në Parma shkohej për tortellët. Në Valtellina për pizzoccheri. Në Puglia për vajin e mirë. Në fillore dalloja mishin e viçit nga ai i qengjit; haja kaper, ullinj, djegës. Dhe mos guxo të më sillnin “menunë e fëmijëve” në restorant.

Në vitin e parë të gjimnazit, tryeza ishte ende dashuria ime e parë. Rrotullat e barkut ishin “jastëkë mbrojtës për kërthizën”, krahët e butë “strehë nate”, kofshët e ngjitura “shoqet më të mira”. Por shumë shpejt mësova se ai trup ngjallte përbuzje.
“Mos u ulu aty se e thyen.”
“Ke fytyrë të bukur. Po të ishe e dobët, do ishe e bukur.”

Bullizmi dhe krahasimi me “standardet” nuk ma fikën dashurinë për ushqimin, por më shkatërruan mënyrën si arrija ta dua veten. Derisa nisën abbuffate-t. Dhe ai trup u bë burg.


Herën e parë që humba veten
E mbaj mend qartë herën e parë kur u “shkula” nga vetja. Po ndiqja një tjetër dietë dobësimi, nga ato që duken të forta në letër dhe të mbytura në praktikë. U shkatërrua nga një fetë proshute e harruar në banak, mbetje e darkës së prindërve të mi.

Pas ditësh privimi, perimesh të ujshme dhe “ndëshkuese”, m’u duk sikur ai kafshim ishte mëkat. E hëngra. Dhe në kokë më ra një dënim: “Ja, prapë jam ajo vajza pa disiplinë. Trupi perfekt që do më bënte të lumtur mbetet një ëndërr.”

Nga frustrimi, boshatisa frigoriferin dhe pastaj dollapin: nga qumështi te ravioli të pagatuar, nga krostata e mbytur me reçel te majoneza me qofte, te mbetjet e picës së ftohtë me müsli. Koka bërtiste “mjaft!”, ndërsa duart hapnin një paketë akulloreje pas tjetrës. U ndala vetëm kur trupi u dorëzua: të përziera, krampa, dhe pastaj shpërtheva në lot.

Këto episode filluan të ndodhnin shpesh, deri sa u bënë të përditshme. Gjithmonë në fshehtësi. Me një faj që rritej sa më shumë zhdukej ushqimi dhe sa më e vogël ndihesha unë. Vite më vonë kuptova se ajo torturë kishte një emër: binge eating. Ishte fillimi i tunelit.

Rrethi vicioz: privim dhe pastaj shkatërrim
Në gjimnaz u fsheha nën shtresa pulovrash të gjera dhe pardesysh. Gjeta justifikime për t’u përjashtuar nga ora e fiskulturës, që të mos tregoja kofshët dhe ijet. Hoqa dorë edhe nga udhëtimet e klasës, e tmerruar nga kontrollet në aeroport, ku do më duhej të hiqja xhaketën.

E kisha kuptuar që në “rrënjë” ishte ushqimi, kështu vendosa t’ia hiqja vetes. Dhe këtu nisi cikli që më mbajti peng për pesë vite: dieta urie me sallatë dhe ton, pastaj ditë ku haja pa kontroll, sepse sapo prekja diçka “të ndaluar”, e quaja veten të humbur.

Logjika ishte: ose perfekte, ose hiç. Nëse “u prisha”, atëherë le të prishej gjithçka.

Çdo të diel premtoja se të hënën do ndryshoja “pa mëdyshje”. Ndërkohë mbytesha në qumësht me biskota dhe lot. Shtova peshë derisa u fik drita brenda meje; u bëra një hije që jetonte e izoluar nën një pallto të errët.

Dhe pastaj erdhi një moment ku gjithçka u ça. Një dhimbje që të thyen. Dhe një mësim i hidhur: si mbijetohet kur s’do të dëgjosh më shpirtin të të bërtasë.

Me rritjen, pashë si gjykimi i të tjerëve të shkatërron vetëvlerësimin, si një dashuri mund të marrë dhuratën e zemrës dhe ta hedhë pa arsye, si jeta e dikujt të dashur mund të zhduket papritur. Ajo që mund të bëja ishte të kujdesesha për veten. Vendosa të luftoja për të mos i bërë më keq vetes dhe për t’i rimarr të gjitha: trupin dhe jetën.

Por abbuffate-t nuk u zhdukën në një ditë. Një vendim, sado i fortë, nuk mjafton për të mposhtur një çrregullim të të ngrënit. Janë gjendje komplekse, me shumë shkaqe. Shërimi është rrugë.

Çfarë është binge eating dhe cilat janë shenjat
Sipas psikologes/psikoanalistes Camilla Giraudi, çrregullimet e të ngrënit shpesh janë mënyra si një dhimbje e thellë “merr trup”: një gjuhë e vuajtjes që s’ka gjetur fjalë. Vetmi, zemërim, zbrazëti.

Binge eating karakterizohet nga episode të të ngrënit të tepruar, të përjetuara si humbje kontrolli: si të të marrë vala ushqimi, dhe pas saj vjen faji, turpi dhe izolimi. Shpesh mbetet i fshehur për vite, sepse ngatërrohet me “mungesë vetëkontrolli”. Por një abbuffatë e përsëritur, e fshehtë dhe e mbushur me vuajtje nuk është stil jete: është çrregullim që duhet njohur dhe trajtuar.

Binge eating apo uri nervore: ku është ndryshimi?
Nutricionistja Luna Pagnin e shpjegon kështu: për ta dalluar, shiko shpeshtësinë, por sidomos përmasën. Te binge eating zakonisht flasim për sasi shumë të mëdha ushqimi në pak kohë: paketa biskotash, kalime të vazhdueshme nga e ëmbla te e kripura, ushqime të pagatuara, edhe të ngrira. “Truri fiket”.

Një dallim i fortë është kënaqësia: te uria nervore ushqimi të jep një lloj lehtësimi; te binge eating jo. Ndalon vetëm kur trupi s’e mban më: dhimbje fizike, krampa, të përziera. Shpesh është akt vetëdëmtues.

Dhe pastaj është sekreti: të hash fshehur, të fshehësh provat, të justifikosh çfarë ke ngrënë. Binge eating është “tinëzar” sepse jeton në hije.

Madje ndonjëherë është i programuar: shkon në supermarket, blen sa më shumë ushqim, shmang shikimet. Dhe humbja e kontrollit mund të prekë edhe paranë: ka raste kur njerëzit marrin borxh vetëm për të blerë sasi të tepruara ushqimi.

Rrënjët psikologjike: pse lind binge eating?
Nuk ka një shkak të vetëm. Shpesh është një nyje mes historisë personale, marrëdhënieve të hershme dhe botës emocionale.

Sipas Giraudi, shpesh pas binge eating ka vështirësi të hershme për t’u orientuar në botën e brendshme: personi s’ka mësuar, në marrëdhëniet e para, t’i kuptojë dhe “mbajë” emocionet në mënyrë të sigurt. Kur lidhja primare ka qenë pak e sintonizuar, e paqëndrueshme ose emocionalisht e paarritshme, mund të krijohet një ndarje mes nevojës trupore dhe asaj emocionale.

Atëherë abbuffata bëhet përpjekje për të mbushur një boshllëk: jo thjesht vetmi, por ndjesia që nuk je i/ e njohur në përjetimin tënd emocional. Ose një mënyrë për të mpirë një ankth pa emër.

Shpesh shfaqet në faza transformimi identitar, si adoleshenca, kur trupi ndryshon dhe bëhet më i ekspozuar ndaj shikimit të tjetrit, ndaj seksualitetit, ndaj dëshirës. Kur dëshira duket e frikshme apo konfuze, ajo mund të zhvendoset te ushqimi, sepse duket “më i menaxhueshëm”.

Në qendër është konflikti mes emocioneve dhe kontrollit: ose përpiqesh ta mbytësh dëshirën me rregulla, ose ajo shpërthen pa masë përmes trupit.

Kur rregullat bëhen kurth: pse privimi e rrit rrezikun
Disa zakone e bëjnë më të mundshme humbjen e kontrollit. Pagnin thotë se nuk janë “shkaku”, por krijojnë terren.

Ajo përmend tre lloje kufizimesh që e ndezin më lehtë abbuffatën:

Kufizimi kalorik ekstrem
Kur ha nën nevojat e trupit, trupi një ditë do ta kërkojë atë që i mungon. Dhe sa më gjatë të zgjasë privimi, aq më e fortë bëhet kërkesa. Trupi s’është armik; përpiqet të mbijetojë.
Kufizimi kognitiv: rregulla të ngurta
“Ky është ushqim po, ky është jo.” Kur thyhet një rregull, vjen mendimi: “Tani që e prisha, vazhdo.” Nuk është çështje kalorie, është çështje ndalesash të brendshme.
Kufizimi emocional
Kur ushqimi përdoret për të fikur emocionet. Është normale të duash një ushqim që “të qetëson”, por është e rëndësishme të kuptosh çfarë fshihet nën atë dëshirë.
Ka edhe faktorë fizikë që e ngatërrojnë trupin: probleme tretjeje, vështirësi për të njohur urinë dhe ngopjen, humbje e vetëdijes trupore.

Binge eating apo bulimi: çfarë ndryshon?
Të dyja kanë abbuffata dhe humbje kontrolli, por dallimi kryesor është çfarë ndodh pas saj.

Te bulimia, pas abbuffatës vijnë sjellje kompensuese: vjellje e provokuar, laksativë, agjërim, ose ushtrime të tepruara, për të “fshirë” atë që u konsumua.
Te binge eating, këto sjellje zakonisht nuk janë të pranishme.

Te bulimia shpesh ka menjëherë një tentativë për “ta rregulluar”. Te binge eating mbetet frustrimi, trishtimi, lotët, dhe ndonjëherë dëshira për të fjetur vetëm që të mos ndjesh më asgjë.

Shoqëria, presioni dhe pandemia
Jetojmë mes kontradiktash: nga njëra anë lavdërohet hiper-kontrolli (agjëro, performo, optimizo trupin), nga ana tjetër normalizohet teprimi (shkel rregullat, shpërthe, pastaj “kompenso”). Në këtë luhatje mes “gjithçka” dhe “asgjë”, simptoma mund të kalojë pa u vënë re, sepse ekstremi është bërë zakon.

Pandemia e bëri më të dukshme: izolimi, humbja e rutinave, pasiguria. Për shumë njerëz, ushqimi u kthye në ngushëllim të menjëhershëm.

Heshtja krijon përbindësha, por shërimi është i mundur
Hapi i parë është të kuptosh se nuk është problem vullneti. Dhe nuk “shërohet” duke i shtuar edhe më shumë kontroll vetes. Shpesh teprimi lind pikërisht nga një konflikt i brendshëm i mbushur me rreptësi dhe vetëkritikë.

Giraudi thotë se terapia ndihmon të kuptosh: çfarë funksioni ka abbuffata, çfarë emocion po përpiqet të rregullojë, çfarë boshllëku po tenton të mbushë. Shërimi ndodh brenda një lidhjeje ku je i/e parë pa gjykim, sepse shumë njerëz që vuajnë nga binge eating ndihen thellësisht vetëm.

Edhe nga ana ushqimore, nuk funksionon modeli klasik “dietë dhe ndalim”. Pagnin thekson se duhet edukim ushqimor, punë me sinjalet e urisë/ngopjes, dhe çmontim i rregullave të brendësuara.

Për ata që rrinë pranë një personi që vuan, roli është i ndjeshëm: mos e ngarko vaktin me kuptime, mos komento pjatat e të tjerëve, mos krahaso. Më mirë flisni për gjëra të tjera, krijoni një hapësirë të lehtë.

Në fund, binge eating nuk mposhtet me goditje të mëdha, por me “lugëza të vogla”: gjeste të përditshme që ngadalë rindërtojnë një marrëdhënie të mundshme me trupin dhe me jetën. Dhe kur e lejon veten të mos luftojë vetëm, shpesh është pikërisht aty ku nis kthesa.