Shumë prej nesh e imagjinojnë versionin “e ri dhe të përmirësuar” të vetes sapo të bjerë topi i Vitit të Ri. Është ajo përzierja e çuditshme e optimizmit me vetëkritikën që na kap çdo janar: duam të “rifillojmë” me një vendim ose, më shpesh, me disa.

Por shifrat nuk janë gjithmonë në anën tonë. Profesori britanik i psikologjisë Richard Wiseman ndoqi mbi 3,000 persona që kishin vendosur synime të ndryshme (nga palestra te ulja e alkoolit). Në fund të vitit, vetëm 12% i kishin mbajtur. Një studim i ngjashëm nga Universiteti i Scranton-it gjeti një rezultat pak më të mirë: 19% sukses.

Megjithatë, edhe nëse edhe ti e ke pasur “rekordin” me ndërprerje, kjo s’do të thotë që s’duhet të provosh. Përmirësimi i vetes është proces i gjatë, dhe nuk ka pse të shoqërohet me turp, faj apo ndëshkim të vetes. Më poshtë janë disa këshilla praktike nga ekspertë, për vendime që kanë më shumë gjasa të “ngjiten”, pa të rraskapitur. Siç thoshte Maya Angelou: “Bëj më të mirën që mundesh derisa të dish më mirë. Pastaj, kur të dish më mirë, bëj më mirë.”

Çfarë e bën një vendim të mirë?
Së pari, synimet duhen realiste. Psikoterapistja integruese Jenny Mahlum shpjegon se shumica dështojnë sepse vendimet janë shpesh shumë të gjera, tepër ambicioze, ose nuk lidhen me jetën e përditshme. Ndryshimi i vërtetë nuk vjen nga “ndezja e një çelësi”, por nga ndërtimi i një baze.

Prandaj ajo këshillon “hapat e vegjël”, si te filmi What About Bob?:

-Në vend që të thuash “do stërvitem çdo ditë”, bëje synim: të hysh në palestër dhe të rrish vetëm 2 minuta.
-Ose: të ngjitesh një kat më shumë shkallë.
Këto duken të vogla, por janë të realizueshme, të përsëritshme dhe krijojnë ritëm. Kur zakoni krijohet, rritja e përpjekjes vjen natyrshëm. Fillimi i vogël dhe i qëndrueshëm është mënyra më e sigurt për ndryshim afatgjatë pa u djegur.

Pse po “fiton” trendi i mikro-vendimeve?
Së fundmi, njerëzit po orientohen më shumë drejt vendimeve të vogla e të qëndrueshme sesa qëllimeve të mëdha me presion të lartë. Në një studim me 2,000 persona nga Headway, 42% thanë se nuk kanë “hapësirë mendore” për ndryshime të mëdha. Prandaj zgjedhin vendime më të thjeshta:

të ngadalësojnë (68%),
të ushtrojnë më pak presion mbi veten (38%),
të shijojnë jetën më shumë (29%).
Sipas Thalia-Maria Tourikis (trajner shëndeti dhe eksperte për parandalimin e burnout-it), njerëzit nuk po humbasin ambicien po bëhen më realistë për çfarë është një jetë e shëndetshme. Vite punë e tepërt, lodhje, stres financiar dhe zhurmë digjitale kanë lënë gjurmë; qëllimet e vogla që mbahen gjatë, ndërtojnë rezultate të mëdha me kohë.

Sa vendime duhet të vendosësh?
Edhe numri ka rëndësi. Tourikis sugjeron 3 deri në 5 vendime, sa më pak, aq më mirë. Lista e shkurtër ndihmon të jesh konsistent dhe të mos rrëzohesh nga lodhja, sepse çdo qëllim kërkon veprime të vogla të përditshme.

Dhe një detaj që funksionon: shkruaji.
Shkrimi me dorë aktivizon pjesë të trurit që e bëjnë më të lehtë ta njohësh qëllimin dhe të ndihesh i/e përgjegjshëm/me. Plus, kur shënon çfarë ke bërë, merr një ndjesi shtesë kënaqësie, si një bonus psikologjik.

Gjeje “pse-në” tënde
Pa një arsye të fortë, edhe vendimi më i bukur bie në harresë. Liz Moody (eksperte e zhvillimit personal) thotë se duhet të kesh një “pse”: si do të ndryshosh vitin tjetër dhe çfarë ndikimi më të gjerë do të ketë ai vendim?

Shembuj:

“Të ha më shumë perime” mund të sjellë më shumë energji dhe lëkurë më të pastër.
“Të lëviz më shumë” mund të ulë ankthin dhe problemet e gjumit.
Ajo thekson se shumë thonë “dua të dobësohem” vetëm sepse kështu thotë shoqëria. Por kur motivimi është thjesht presion social dhe jo arsye e brendshme, është e vështirë ta mbash. Pyete veten: Pse po e bëj këtë? Nëse nuk gjen përgjigje, ndoshta është më mirë ta lësh. Gjërat vetëm për estetikë shpesh nuk funksionojnë; por nëse kupton si do të të bëjë të ndihesh, aty lind motivimi real.

Provo vlera, jo vetëm qëllime
Psikologia Marwa Azab sugjeron të vendosësh vendime që pasqyrojnë vlerat e tua, jo vetëm objektiva. Ajo bën dallimin mes “të jesh me qëllim” dhe “të jesh me kuptim” kuptimi lidhet me vlerat e brendshme.

Në vend të listës me synime, zgjidh 3 vlera kryesore dhe vendos të mos bësh kompromis me to, pavarësisht sa “poshtë” të të çojë bota. Sepse vlerat mbahen më lehtë se qëllimet: një dietë është qëllim dhe kur prishet, thua “e prisha fare”. Por nëse angazhohesh të jesh i/e sinqertë, ose të praktikosh mirënjohjen, ka më shumë gjasa ta ndjekësh rrugën. Dhe shpërblimi është më i thellë se çdo “six pack”.

Dëgjo intuitën
Psikiatrja Ellen Vora thotë se shpesh dështojmë kur angazhohemi për gjëra që bien ndesh me dëshirat reale. Nëse mëson të dëgjosh sinjalet e trupit, ndoshta s’ke nevojë për vendime “ushtarake”. Shoqëria na lëkund mes vetëndëshkimit dhe vetëkujdesit, por ekziston një mes i shëndetshëm: trupi e di çfarë i duhet.

Në vend të “do stërvitem çdo ditë”, provo:

“Do të lëviz kur të kem nevojë të lëviz.”
“Do të pushoj kur të kem nevojë të pushoj.”

Mos e bëj vetëm
Profesori Jay Van Bavel thekson rolin e komunitetit: ankthi dhe depresioni janë në rritje dhe po jetojmë një “epidemi vetmie”. Pa lidhje sociale të vërtetë, edhe vendimet më të mira bëhen më të vështira.

Ai sugjeron:

t’i bashkohesh një grupi vrapimi,
të gjesh një shok/shoqe palestre,
ose të futesh në një grup shkrimi (nëse shkruan).
Kur ke njerëz që të mbajnë përgjegjës/e, ke diçka për të arritur. Dhe në të njëjtën kohë fiton lidhje sociale—që vetë është shpërblyese.

Fokusohu te shëndeti, jo te dieta ekstreme
Sipas Steven Gundry, dietat e urisë dhe dietat “modë” (si keto shumë e yndyrshme) nuk janë mike: mund të ulin masën muskulore dhe të rrisin inflamacionin. Ai thekson rëndësinë e mikrobiomës së zorrëve (mikroorganizmat në traktin tretës) që ndikojnë fort në peshë dhe shëndet.

Ushqimet e përpunuara e dëmtojnë mikrobiomën, ndërsa ushqimet e pasura me fibra dhe lëndë ushqyese e ndihmojnë. Ai thotë se fibrat prebiotike (p.sh. kërpudha, angjinare, asparagus, patate e ëmbël) janë të dobishme, por shton se duhet edhe ushqim i fermentuar (kos, kefir, kombucha, uthull), për të mbështetur kombinimin e duhur në zorrë.

Në përgjithësi, zakonet e shëndetshme zgjasin më shumë se dietat: në vend që të heqësh me dhunë ushqimet që të pëlqejnë, syno balancë dhe vetëdije në çfarë e si ha.

Shiko ambientin tënd
Edhe shtëpia ndikon më shumë seç mendojmë. Dizajnerja e brendshme Eryn Oruncak (e certifikuar në neuroestetikë) shpjegon se sistemi nervor reagon nënvetëdijshëm ndaj ambientit. Shtëpia duhet të të ndihmojë të ndihesh mirë dhe të të shërbejë për rutinat e tua.