Dikur pyetja që e prishte atmosferën në takim ishte: “Kë voton?”. Sot, për Gen Z, shpesh është më direkte: “Sa e ke rrogën?” Ose, më saktë, “A je i/e stabilizuar?” Sepse paratë kanë dalë nga sirtari i tabuve romantike dhe kanë hyrë në qendër të bisedës, nga takimi i parë te planet afatgjata.

Sipas një sondazhi të shërbimit të njohjeve Tawkify, publikuar nga New York Post në gusht, 46% e Gen Z thonë se nuk do të dilnin me dikë që është i papunë, edhe nëse u pëlqen. Dhe e ardhura, sipas të njëjtit raportim, del si faktor madje më vendimtar sesa dallimet në orientim politik. Në TikTok, në sondazhe, në komentet poshtë videove “dating”, një ide përsëritet: përputhja s’është vetëm shkëndijë, është edhe logjistikë jete: shpenzime, zakone, objektiva, mënyrë menaxhimi.

Kjo vëmendje te ekonomia lidhet edhe me mënyrën si është rritur ky brez: Gen Z ka jetuar me idenë e pasigurisë si normalitet kriza e 2008-ës, pandemia e 2020-ës, çmimet që rriten, qiratë që s’ndalen. Prandaj “stabiliteti” nuk tingëllon si materializëm; për shumë prej tyre është thjesht mbijetesë e mençur. Dhe kjo vlen për të dyja gjinitë. Madje, në marrëdhëniet heteroseksuale, gratë janë gjithnjë e më të vetëdijshme për pavarësinë financiare edhe në gjeste të vogla që sot janë deklaratë: p.sh. ta ndash faturën.

Pyetja klasike “kush paguan?” në takimin e parë rri pezull mes trashëgimisë patriarkale dhe atij momenti të sikletshëm ku të dy palët bëjnë sikur s’e kanë mendjen te fatura, por e kanë. Sipas një shpjegimi që qarkullon edhe në New York Times, disa e justifikojnë idenë që “paguajnë burrat” me faktin se ende ekziston hendeku i pagave mes grave dhe burrave, që gratë paguajnë më shumë për disa produkte (nga veshjet te kujdesi personal) dhe shpenzojnë më shumë kohë e para për t’u përgatitur për takim, sepse kështu u kërkon norma sociale.

Por nga ana tjetër: disa studime kanë vërejtur se ajo që duket si gjest “i sjellshëm”, mund të mbajë brenda një logjikë më të vjetër: idenë që burri “duhet” të mbrojë dhe të marrë kontrollin, një lloj paternalizmi që sot nuk pritet më të kalojë pa u pyetur. Në marrëdhëniet LGBTQIA+, dinamika shpesh është më praktike: fatura ndahet, ose e merr ai/ajo që është më i madh në moshë apo fiton më shumë, jo si rregull, por si marrëveshje.

Për brezat që janë rritur me modelin klasik “babai sjell rrogën, nëna mban shtëpinë”, është e vështirë të mos e njohin stereotipin e vjetër. Gen Z, në teori, e sheh çiftin si dy individë që e mbajnë veten me pagën e tyre dhe e kërkojnë autonominë pa negociata. Por në praktikë, po shfaqet edhe një realitet tjetër: gjithnjë e më shpesh është gruaja ajo që fiton më shumë dhe kjo, në shumë rrëfime online, shoqërohet me një lloj sikleti nga partneri, sepse disa role “të vjetra” ende jetojnë në ego.

Një raport britanik i Centre for Social Justice (CSJ), i publikuar në gusht, sugjeron se për të rinjtë 16–24 vjeç që punojnë me kohë të plotë në Angli, diferenca e pagave është përmbysur lehtë në favor të grave. Është një sinjal i vogël dhe shpesh zbehet me kalimin e moshës (kur ndikojnë sektorët më fitimprurës dhe penalizimet që lidhen me mëmësinë), por prapë tregon një lëvizje.

Nëse bota po shkon drejt një momenti ku të ardhurat e grave bëhen të barabarta ose edhe më të larta se ato të burrave, atëherë Gen Z është brezi që do të detyrohet t’i rishkruajë rregullat e çiftit: jo me slogan, por me realitet.

Dhe ndoshta këtu është thelbi: rroga mbetet faktor në dating, por jo më siç ka qenë dikur. Jo “ai duhet të paguajë se kështu është burri”, as “ajo duhet të heshtë se ai sjell të ardhurat”. Sot paratë po trajtohen si një temë që s’duhet të fshihet pas romantikës. Sepse në fund, stili i jetës, qëllimet dhe zakonet e shpenzimit janë po aq pjesë e përputhjes sa kimia. Dhe Gen Z, me gjithë pragmatizmin e saj, po e thotë hapur: dashuria është edhe bisedë, edhe plan, edhe llogari jo vetëm ndjenjë.