Sot është e premte 13. Për ata që nuk besojnë, është thjesht një numër në kalendar. Për ata që i tremben supersticioneve, sidomos në vendet anglosaksone, është dita “më e keqe” e mundshme, ndërsa te ne frika më e madhe lidhet zakonisht me 17-ën. Në këto raste nuk fiton shkenca, por rastësia dhe mënyra si e lexojmë atë. Diçka e keqe mund të ndodhë një të hënë 11, pa asnjë “sihir”, po aq sa mund të ndodhë edhe një të premte 13, edhe nëse dikush mban një “cornetto” të kuq në dorë për fat.

Këshilla e vetme është e thjeshtë: të mos e marrësh seriozisht. E nëse je nga ata që besojnë, të paktën të mos vuash shumë, sepse pas pak orësh dita mbaron.

Numrat dhe frika që ndryshon nga vendi në vend
Marrëdhënia jonë me numrat është e çuditshme. Vërtet mendon dikush se Cristiano Ronaldo do të luante më keq po të mos vishte fanellën me numrin 7? Jo. Po kështu, s’ka arsye reale që numrat “me fat” ose “pa fat” të merren si ligj, aq më tepër kur ndryshojnë sipas kulturave.

Për ne “i keqi” është 17, për anglosaksonët 13, në disa vende të Lindjes frikësohen nga numri 4, ndërsa në Spanjë, edhe pse shumë katolike, nuk është e premtja ajo që shihet si ters, por e marta.

Këto frikëra madje kanë edhe emra:
triscaidekafobia është frika nga numri 13,
paraskevedekatriafobia është frika nga e premtja 13,
tetrafobia është frika nga numri 4.

Dhe, për t’u thënë qartë, këto data do të ekzistojnë gjithmonë. Të premte 13, apo 17, do të ketë çdo vit, të paktën një herë, këtë e garanton matematika dhe kalendari.

Nga vjen ideja e “tersit”
Ajo që e bën të premten 13 të shihet si e pafat, veçanërisht në vendet anglosaksone, lidhet me një përzierje mitesh e referencash fetare, por asgjë prej tyre nuk ka provë shkencore.

Në “Darkën e Fundit”, i 13-ti që ulet në tryezë është Juda, tradhtari. Në mitologjinë skandinave, i 13-ti i ftuar në një banket hyjnor është Loki, figura “e keqe”, që shfaqet pa ftesë. Në këtë logjikë, 13-a del “pas” 12-s, numrit të përsosur, i përsosur si 12 punët e Herkulit apo 12 fiset e Izraelit.

Edhe e premtja ka peshën e vet simbolike: Jezusin thuhet se e kryqëzuan të premten dhe në Britani dikur e premtja lidhej edhe me ekzekutimet. Ka edhe shpjegime të tjera folklorike, si ideja e 13 muajve hënorë kundrejt 12 muajve diellorë, apo teori që e lidhin 12-ën me numërimin me gishtat e duarve dhe këmbëve. Të gjitha këto mbeten, në thelb, rastësi të veshura me kuptime.

“Rastësi” që historia i ka bërë të duken si prova
Si çdo datë tjetër, edhe e premtja 13 ka pasur ngjarje të mëdha. Një e premte 13 ishte dita kur Filipi i Bukur, mbreti i Francës, urdhëroi arrestimin e Kalorësve Templarë. Një 13 shtatori 1940, nazistët bombarduan Buckingham Palace. Më 13 nëntor 1970, një ciklon goditi Bangladeshin. Më 13 tetor 1989, një “e premte e zezë” tronditi bursat. Më 13 nëntor 2015, Parisi u godit nga sulmet ku u përfshi edhe Bataclan. Dhe po, të gjitha këto ranë të premte.

Por ideja se kjo e bën datën “të mallkuar” bie vetë, sepse dhjetëra mijëra ngjarje të tjera historike, luftëra, atentate, katastrofa, kanë ndodhur në ditë krejt të zakonshme. Madje ekziston edhe një anekdotë ironike që shkon në drejtimin e kundërt: në 1976, një burrë në New York, i frikësuar nga e premta 13, vendosi të mos dilte nga shtrati “për të qenë i sigurt”. Ai humbi jetën kur dyshemeja e apartamentit të tij u shemb.

Kur e premte 13 mund të të leverdisë
Nëse nuk i dorëzohesh miteve, e premte 13 mund të ketë edhe “avantazhe” krejt praktike. Kur njerëzit shmangin udhëtimet, blerjet apo vendimet e mëdha, kërkesa bie dhe shpesh çmimet ulen. Kjo vlen për udhëtime, rezervime, madje edhe për dasma. Thuhet se e premte 13 i kushton ekonomisë, sepse njerëzit bëjnë më pak transaksione, por për konsumatorin që nuk frikësohet, mund të jetë një ditë e mirë. Dhe nëse disa zgjedhin të mos dalin fare, trafiku ulet, bashkë me rrezikun e aksidenteve.

Kur u bë “mit” i mirëfilltë në kulturë
Referenca për një të premte “të pafat” gjendet që te “Rrëfenjat e Canterbury”-t, por kombinimi i plotë i ditës me numrin 13 nuk hyn fuqishëm në kulturën popullore deri vonë. Numri dhe dita së bashku shfaqen si temë në fillim të shekullit XX, me romanin “Friday the Thirteenth” të vitit 1907.

Ironikisht, një pjesë e famës së kësaj date u ushqye edhe nga njerëz që donin ta shkatërronin supersticionin. Në Filadelfia ekzistoi “Friday the 13th Club”, një grup prej 13 burrash që takoheshin çdo të premte 13, në orën 13:13, kalonin poshtë shkallëve, hidhnin kripë dhe thyenin pasqyra, pikërisht për të provuar se s’ndodhte asgjë. Klubi u shpërnda në 2000, sepse sipas një kalendari që kishin hartuar me shaka, në atë vit “duhej të ishin të gjithë të vdekur”.

Edhe më i vjetër ishte “The Thirteen Club” në New York, i themeluar më 13 janar 1882 nga kapiteni William Fowler. Kuota e anëtarësimit ishte 13 dhe klubi pati rreth 1300 anëtarë, mes tyre edhe presidenti Theodore Roosevelt. Versione të ngjashme ekzistonin edhe në Londër e Paris. Ndërkohë, si kundërpeshë, disa figura historike si Franklin Delano Roosevelt nuk udhëtonin më 13, dhe thuhet se edhe Napoleoni e trembej këtë numër.

Në fund, e premte 13 është më shumë një pasqyrë e mënyrës si funksionon mendja jonë sesa një “forcë” reale. Rastësitë do të ndodhin, me ose pa numër. Dhe, siç thotë logjika më e thjeshtë: nëse sot është e premte 13, pas pak orësh do të jetë thjesht… e shtunë.