Kur ishte hera e fundit që keni lexuar një libër? Një sondazh i ri i NPR/Ipsos me më shumë se 2,000 të rritur zbuloi se vetëm 51% kishin lexuar një libër muajin e kaluar, 40% e amerikanëve thonë se leximi është poshtë në listën e prioriteteve të tyre. Arsyeja më e zakonshme: thjesht nuk kanë kohë të mjaftueshme.
Amerikanët po e plotësojnë gjithnjë e më shumë këtë boshllëk me audiolibra. Sipas sondazhit, 1 në 6 persona kanë dëgjuar një audiolibër muajin e kaluar. Por, 40% e amerikanëve lexues dhe jolexues njësoj thanë se dëgjimi i një audiolibri nuk është një formë leximi.
Por, çfarë thotë hulumtimi?
Në një studim të botuar në Journal of Neuroscience, neuroshkencëtarja e UC Berkeley, Fatma Deniz, përdori MRI funksionale për të skanuar trurin e nëntë vullnetarëve ndërsa ata dëgjonin dhe lexonin të njëjtat histori nga “The Moth Radio Hour”, pastaj krahasuan aktivitetin e trurit të pjesëmarrësve për të dyja aktivitetet. Ata zbuluan se përpunimi semantik i trurit mënyra se si nxjerrim kuptimin nga fjalët është pothuajse i njëjtë pavarësisht nëse lexojmë një libër apo e dëgjojmë atë.
Që atëherë, më shumë kërkime i kanë konfirmuar këto gjetje. Një studim i vitit 2024 i botuar në Communications Biology analizoi të dhënat fMRI të regjistruara ndërsa pjesëmarrësit lexonin dhe dëgjonin të njëjtat rrëfime. Pavarësisht nëse po lexonin apo po dëgjonin informacionin, pjesëmarrësit përdornin të njëjtat zona të trurit të tyre për përpunim.
Edhe pse këto studime argumentojnë se truri e përpunon leximin dhe dëgjimin e librave në të njëjtën mënyrë, ka më shumë gjëra që hyjnë në lojë, sipas Robert Sternberg, një psikolog i shquar zhvillimor në Universitetin Cornell. “Leximi i librave është një aktivitet që, me kalimin e kohës, ndërton aftësitë njohëse të dikujt; nuk është aq e qartë nëse edhe dëgjimi bën të njëjtën gjë”, thotë ai.
'Kur lexojmë një fjalë, kuptimin e së cilës nuk e dimë edhe nëse nuk jemi të vetëdijshëm për këtë, ne po e mësojmë kuptimin e saj duke përdorur të dhëna kontekstuale', thotë ai. 'Nuk është e qartë nëse dikush mund të bëjë një dekodim kaq kompleks duke dëgjuar, sepse fjala vjen dhe ikën shumë shpejt.
Por, edhe pse truri i njeriut e interpreton leximin dhe dëgjimin në mënyra të ngjashme, provat tregojnë se dëgjimi ka të ngjarë të mos nxisë zhvillimin kognitiv aq sa leximi.
