Rreth 1.2 miliardë njerëz në mbarë botën kishin çrregullime mendore në vitin 2023, duke reflektuar një rritje prej 95.5% që nga viti 1990, sipas një studimi të ri.
Rritjet më të mëdha u regjistruan te ankthi dhe depresioni, të cilat ishin gjithashtu çrregullimet më të zakonshme në vitin 2023. Në vendin e tretë ishte një kategori e mbetur e çrregullimeve të personalitetit që nuk shoqëroheshin me çrregullime të tjera mendore apo probleme me përdorimin e substancave.
Studimi, i publikuar në revistën The Lancet, zbuloi gjithashtu se tendencat lidhur me 12 çrregullime mendore ndryshonin sipas moshës, gjinisë, vendndodhjes dhe faktorëve socio-demografikë në 204 vende dhe territore duke sugjeruar “se po hyjmë në një fazë edhe më shqetësuese të përkeqësimit të barrës globale të çrregullimeve mendore”, shkruajnë autorët në studim.
Dr. Damian Santomauro, autori kryesor i studimit, tha se u trondit nga shifrat. “Ka shumë faktorë që ndikojnë dhe është e vështirë të ndahen të gjithë,” shtoi Santomauro, profesor i asociuar në Shkollën e Shëndetit Publik në University of Queensland në Australi.
Çrregullimet e tjera mendore të matura ishin çrregullimi bipolar, skizofrenia, çrregullimi i spektrit të autizmit, ADHD, anoreksia, bulimia, distimia, çrregullimi i sjelljes dhe paaftësia intelektuale zhvillimore nga shkaqe të panjohura. Distimia është një formë afatgjatë, por e lehtë e depresionit, e njohur edhe si çrregullim depresiv i vazhdueshëm. Çrregullimi i sjelljes prek fëmijët dhe adoleshentët dhe përfshin një model të vazhdueshëm sjelljesh agresive dhe mosbindjeje.
Studiuesit zbuluan rritje në të 12 çrregullimet, përfshirë një rritje prej 158% të ankthit dhe 131% të depresionit krahasuar me vitin 1990. Çrregullimet më pak të zakonshme ishin anoreksia, bulimia dhe skizofrenia megjithëse këto gjendje nuk janë të rralla, me rreth 4 milionë, 14 milionë dhe 26 milionë raste respektivisht në vitin 2023.
Shumica e çrregullimeve mendore ishin më të zakonshme te femrat, por autizmi, çrregullimet e sjelljes, ADHD, çrregullimet e personalitetit dhe paaftësitë intelektuale të pashpjegueshme ishin më të zakonshme te meshkujt.
Studimi ndihmon gjithashtu për të kuptuar më mirë se si pandemia e COVID-19 mund të ketë ndikuar në normat e disa problemeve të shëndetit mendor. Edhe para pandemisë, normat e ankthit, depresionit dhe disa çrregullimeve të tjera po rriteshin. Por gjatë dhe pas krizës, depresioni u rrit dhe nuk u kthye më në nivelet para pandemisë. Ankthi arriti kulmin dhe mbeti i lartë deri në vitin 2023, zbuloi ekipi kërkimor.
Kërkimi është një analizë e të dhënave nga Studimi Global mbi Barrën e Sëmundjeve, Dëmtimeve dhe Faktorëve të Rrezikut 2023, i njohur si GBD. I udhëhequr nga Institute for Health Metrics and Evaluation në University of Washington, studimi GBD është përpjekja më e madhe dhe më gjithëpërfshirëse për të matur shëndetin në vende dhe periudha të ndryshme kohore.
Çrregullimet mendore po bëhen gjithnjë e më shumë një shkak kryesor i paaftësisë, me femrat dhe personat nga 15 deri në 39 vjeç më të prekurit.
Kjo grupmoshë më e re është një periudhë e rëndësishme dhe e ndjeshme për zhvillimin e trurit dhe aftësive sociale e intelektuale, tha Dr. Robert Trestman, drejtues i psikiatrisë dhe mjekësisë së sjelljes në Virginia Tech Carilion School of Medicine. Zhvillimi i ndërprerë mund të ketë pasoja afatgjata, shtoi ai.
Ekspertët thanë se shumë faktorë po shkaktojnë ose përkeqësojnë problemet e shëndetit mendor, përfshirë gjenetikën, paqëndrueshmërinë ekonomike, traumat, mungesën ose kostot e larta të kujdesit shëndetësor, konfliktet politike, luftërat, pasigurinë ushqimore, dhunën në marrëdhënie, diskriminimin.
