Papashikueshmëria e Trump po e detyron botën të mendojë një ekuilibër të ri global dhe të thërrasë arsyen, për të shmangur një katastrofë të mundshme bërthamore.

Kur Donald Trump kërcënoi se do të shkatërronte jo vetëm programin bërthamor të Iranit, por edhe “një qytetërim të tërë”, shumëkush mendoi menjëherë se ja ku jemi: në skadim të ultimatumit, më 7 prill, Shtetet e Bashkuara mund të përdornin sërish bombën atomike. Sepse si tjetër mund të shkatërrohet një qytetërim i tërë?

Edhe ministri italian i Mbrojtjes, Guido Crosetto, la të kuptohej se kishte shqetësime të ngjashme, kur tha se në Lindjen e Mesme jemi “në prag të humnerës”. Më pas, SHBA-ja dhe Izraeli arritën një marrëveshje të brishtë për armëpushim. Por pyetja mbetet: çfarë e solli këtë? Frika nga një holokaust bërthamor?

Gjatë gjithë Luftës së Ftohtë, ekuilibri i terrorit bërthamor është mbështetur mbi dy parime. E para: asnjë fuqi atomike nuk kishte mundësi ta zhdukte plotësisht tjetrën pa marrë edhe vetë një kundërgoditje po aq vdekjeprurëse. E dyta: edhe përdorimi i kufizuar i armëve bërthamore do ta shtynte kundërshtarin drejt një përshkallëzimi të menjëhershëm dhe shumë më të madh. Pas rënies së Bashkimit Sovjetik, bota përjetoi rreth një çerek shekulli hegjemonie amerikane, të mbështetur pikërisht mbi këtë epërsi bërthamore.

Sot, megjithatë, Shtetet e Bashkuara duken të paparashikueshme. Vendimi i Trump për të shpallur bllokimin e ngushticës së Hormuzit nga anije amerikane, pasi më herët kishte kërcënuar Iranin me shkatërrim sepse po bënte të njëjtën gjë, tregon se nuk mund të pritet më domosdoshmërisht maturi apo kompromis. Dhe kjo ngre pyetje serioze: a do t’i merrte parasysh Trump pasojat ushtarake, morale dhe politike të përdorimit të një bombe atomike? Vendimet e dyshimta për Iranin dhe nënvlerësimi i pasojave të tyre e bëjnë këtë pyetje më të frikshme se kurrë.

Trump, sipas artikullit, ka ndihmuar edhe në dobësimin e autoritetit amerikan në botë. Shumë vende ndihen më pak të sigurta dhe, për këtë arsye, nisin të mendojnë se rruga e Iranit drejt armës bërthamore mund të jetë edhe për to një garanci mbijetese. Përmenden vende si Polonia, Arabia Saudite dhe Koreja e Jugut. Një botë me gjithnjë e më shumë shtete bërthamore, por pa një fuqi dominuese që vendos kufij, e rrit rrezikun që dikush të godasë i pari nga frika e një kërcënimi të mundshëm.

Aleancat ushtarake, të ndërtuara mbi premtimin e mbrojtjes së ndërsjellë, historikisht kanë shërbyer si mekanizma parandalues: nëse sulmon një vend, rrezikon kundërpërgjigjen e të gjithëve. Por pikërisht këto aleanca mund ta bëjnë më të gjerë një konflikt.

Rreth Iranit ekziston një rrjet i ndërlikuar marrëveshjesh dypalëshe që mund ta kthejë një konflikt në Gjirin Persik në një luftë shumë më të madhe. India ka një pakt mbrojtjeje me Emiratet e Bashkuara Arabe, por njëkohësisht mban marrëdhënie me Iranin. Arabia Saudite është aleate me Pakistanin, një fuqi bërthamore që vetë jeton nën tension të vazhdueshëm me Indinë, një tjetër fuqi bërthamore. Dhe kështu, zinxhiri i përfshirjeve bëhet gjithnjë e më i rrezikshëm.

Përshkallëzimi në Lindjen e Mesme mund të kalojë edhe përmes NATO-s. Trump u ka kërkuar disa herë vendeve anëtare të mbështesin SHBA-në, sidomos në përpjekjen për të rihapur ngushticën e Hormuzit, por pa shumë sukses. Ndërkohë, sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, po përpiqet të nxisë një përfshirje formale të aleancës.

Por një ndërhyrje e NATO-s do ta kthente një nismë të SHBA-së dhe Izraelit në një luftë të perceptuar si përballje e Perëndimit me pjesën tjetër të botës.

Në thelb, artikulli ngre një alarm shumë të qartë: rikthimi i kërcënimit bërthamor nuk është më një frikë abstrakte apo kujtim i Luftës së Ftohtë. Ai mund të bëhet sërish real, në një botë më të paqëndrueshme, me më pak rregulla, më pak besim dhe më shumë liderë të paparashikueshëm.